Kenmerkend aspect 28 (7) (examen) (H/V)

Kenmerkend aspect 28: Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme) bij tijdvak 7: Pruiken en Revoluties.

Het ancien régime (letterlijk: ‘het oude bestuur’) is de naam die verlichte denkers gaven aan de 18e eeuwse maatschappij, waarin vorsten de absolute macht hadden en waarin adel en geestelijkheid door de standensamenleving bevoorrecht waren.

De verlichtingsideeën werden in de 18e eeuw niet alleen uitgedragen door geletterde mensen uit de burgerij. De Verlichting inspireerde ook edellieden en vorsten. Het verschijnsel dat vorsten de verlichtingsidealen in de 18e eeuw in praktijk brachten wordt verlicht absolutisme genoemd. De politiek van deze verlichte vorsten, ook wel verlichte despoten genoemd, kan worden samengevat in het motto: “alles voor het volk, niets door het volk”.

Het bekendste voorbeeld van een vorst die in zijn bestuur verlichte ideeën in praktijk bracht is de vorst van Pruisen, Frederik de Grote (1712 -1786). Hij bevorderde wetenschappelijk onderzoek en paste de verlichtingsideeën toe in het onderwijs, in de gezondheidszorg en in de rechtspraak. Ook de vorsten van Oostenrijk en Rusland probeerden op deze manier de leefomstandigheden van hun onderdanen te verbeteren.

Deze vorsten hadden gemeenschappelijk dat zij streefden naar een zo efficiënt mogelijk bestuur en naar de vorming van een moderne staat, bijvoorbeeld door een moderne bureaucratie van ambtenaren in te stellen zodat de belastinginning optimaal te organiseren was. Hiertoe werden zij gedwongen omdat kostbare oorlogen de schatkist leegden.

Er zijn echter ook verschillen. Frederik van Pruisen handelde meer ‘verlicht’ dan zijn collega-vorsten in Oostenrijk en Rusland. Anders dan bijvoorbeeld de tsaar van Rusland stelde Frederik namelijk niet dat hij zijn macht van God had gekregen. Daarentegen baseerde hij zijn macht op een rationele redenering: hij gebruikte het beeld van de staat en zijn onderdanen als één lichaam, één organisme waar de vorst het ‘hoofd’ vormt dat de rest van het lichaam leidt. Deze beeldspraak kwam natuurlijk goed van pas om absoluut te blijven regeren. De vorst bleef in deze vergelijking immers het vanzelfsprekende hoofd.

The following two tabs change content below.
Mike Hoffmann
Ik ben docent geschiedenis op het 's Gravendreef College en ik woon in Schiedam. Ik hou erg van lezen, het spelen van computergames, het maken van websites en het kijken van voetbal. In mijn vrije tijd zit ik dan ook veel met mijn neus in de boeken of ben ik bezig op de computer.

2 reacties