Kenmerkend aspect 46 (10) (examen) (H/V)

Kenmerkend aspect 46: De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog bij tijdvak 10: Televisie en Computer.

De Tweede Wereldoorlog was nauwelijks voorbij toen een nieuw wereldwijd conflict ontstond: de Koude Oorlog, waarin een toestand van permanente vijandschap tussen de VS en de Sovjet-Unie begon. De beide wereldoorlogen hadden de Europese staten zodanig verzwakt en uitgeput, dat voortaan de toon werd gezet door twee buiten-Europese grootmachten: de communistische Sovjet-Unie, en de kapitalistische Verenigde Staten. Vanuit het oosten en westen hadden deze twee Europa bevrijd van de nationaalsocialistische overheersing. De landen die bevrijd waren door de Sovjet-Unie, werden grotendeels communistisch en vielen in de invloedssfeer van de USSR (Sovjet-Unie).

De Verenigde Staten zag dit als een bedreiging en was bang dat er een nieuwe bedreiging voor de wereldvrede was ontstaan. Daarom stelden de VS zich te weer tegen het communisme en volgde er een zeer gespannen verhouding tussen de twee machtsblokken. Er kwam daarom een wederzijdse machtsverdeling in Europa en de gebieden werden verdeeld onder de VS en de USSR. Midden in Europa kwam een ondoordringbaar ‘ijzeren gordijn’. Om te voorkomen dat Stalin ook andere landen in zijn macht kreeg, beloofde de Amerikaanse president Truman economische en militaire steun aan West-Europese landen die door het communisme werden bedreigd. Met deze containmentpolitiek wilde hij het communisme ‘indammen’. In de westerse bezettingszones kregen de Duitsers in 1949 weer een eigen staat: de Bondsrepubliek Duitsland (BRD). In de sovjetzone stichtten de communisten de Duitse Democratische Republiek (DDR). Daarmee was in Europa de blokvorming voltooid. De inwoners van Oost-Duitsland raakte echter snel ontevreden over het gebrek aan vrijheid onder het communistische regime, en vluchtten daarom massaal naar West-Berlijn. Om de leegloop van de DDR te stoppen werd de Berlijnse Muur (1961) gebouwd.

Er ontstond uiteindelijk ook een wapenwedloop: beide landen gingen zich steeds meer bewapenen om het machtsevenwicht te handhaven en de ander militair te kunnen (blijven) overtreffen. De ‘oorlog’ wordt daarom ook wel Koude Oorlog genoemd, omdat men nooit direct met elkaar gevochten. De angst voor de atoomwapens van de ander speelde daarbij een belangrijke rol. Wel stonden de beiden machtsblokken indirect tegenover elkaar, bijvoorbeeld gedurende de oorlogen in Korea en Vietnam. De Korea-oorlog zorgde voor veel paniek in Europa: Zou dit ook in Europa kunnen leiden tot een oorlog tussen West en Oost? Miljoenen mensen sloegen daarom voedselvoorraden in en er werden oefeningen gehouden voor wanneer “de bom zou vallen”. De angst voor een oorlog met atoomwapens en kernraketten leidde daarom in West-Europa tot massale protesten. In wederzijds belang werden akkoorden gesloten tussen de VS en de USSR om het wapenarsenaal van kernwapens te verminderen.

De Sovjet-Unie zou vanaf de jaren ’80 de eerste van de twee supermachten worden die bezweek onder de gigantische kosten van de wapenwedloop en ruimteprogramma’s. De president van de Sovjet-Unie, Michail Gorbatsjov, maakte aanstalten om de USSR te moderniseren en introduceerde daartoe de Glasnost (openheid) en Perestrojka (economische vernieuwingen), die beiden gericht waren op het toestaan van meer vrijheid. Dit bleek de afbrokkeling van de Sovjet-Unie echter alleen nog maar te versnellen, waarna in 1989 de situatie onhoudbaar werd en het communistische blok uiteen begon te vallen. De Berlijnse muur kwam ten val, die symbool kwam te staan als het einde van de Koude Oorlog. De Sovjeteconomie stortte in en in 1991 scheidde de ene na de andere Sovjetstaat zich af. De Sovjet-Unie hield daarmee in datzelfde jaar op te bestaan, waarmee definitief een einde kwam aan de Koude Oorlog.